Badania weneryczne – jakie zrobić, kiedy i gdzie

Nie ma jednego badania, które wykryje wszystkie choroby przenoszone drogą płciową. Pojęcie „test STD” (ang. sexually transmitted diseases; dziś częściej STI) oznacza po polsku zestaw kilku badań. Lekarz lub doradca dobiera go do rodzaju kontaktów, objawów i czasu, jaki minął od ekspozycji.

Badania krwi na choroby weneryczne

• HIV – test 4. generacji (antygen i przeciwciała) albo test molekularny; szczegóły na stronie test na HIV,
• kiła – testy serologiczne (krętkowe i niekrętkowe); więcej o kile,
• WZW typu B – antygen HBs, a przy kwalifikacji do szczepienia także przeciwciała,
• WZW typu C – przeciwciała anty-HCV.

Badania z moczu i wymazu (PCR/NAAT)

• chlamydia i rzeżączka – u mężczyzn zwykle z pierwszej porcji moczu, u kobiet z wymazu z pochwy; przy seksie analnym wymaz z odbytu, przy oralnym – z gardła,
• rzęsistkowica – test molekularny z wymazu lub moczu,
• Mycoplasma genitalium – test molekularny, zwykle tylko przy objawach lub nawracającym zapaleniu cewki albo szyjki macicy (więcej w artykule inne choroby weneryczne).

Morfologia krwi ani zwykłe badanie ogólne moczu nie wykrywają tych zakażeń. Zmiany na skórze, np. kłykciny kończyste czy opryszczkę, rozpoznaje lekarz podczas badania, czasem z wymazu ze zmiany.

Chlamydia i rzeżączka mogą zakażać gardło i odbyt, często bez żadnych objawów. Badanie moczu wykrywa tylko zakażenie cewki moczowej, więc przy kontaktach oralnych i analnych potrzebne są osobne wymazy z tych miejsc. Wytyczne CDC zalecają, by mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami badali się na chlamydię z cewki i odbytu, a na rzeżączkę także z gardła – niezależnie od używania prezerwatyw.

Posiew (hodowla bakterii) z wymazu z cewki moczowej był dawniej podstawowym badaniem w kierunku rzeżączki. Dziś do wykrywania zakażenia częściej stosuje się testy PCR, które są czulsze. Posiew pozostaje ważny, gdy trzeba sprawdzić wrażliwość bakterii na antybiotyki – na przykład wtedy, gdy objawy utrzymują się mimo leczenia. Zleca go lekarz, zwykle przy objawach zapalenia cewki, takich jak wydzielina czy pieczenie przy oddawaniu moczu.

Zbyt wczesne badanie może dać wynik fałszywie ujemny. Orientacyjne terminy:

• chlamydia (PCR) – zakażenie bywa wykrywalne już po kilku dniach; europejskie zalecenia IUSTI radzą, by przy kontakcie w ostatnich 2 tygodniach powtórzyć badanie 2 tygodnie po tym kontakcie,
• HIV – test molekularny (NAT) 10–33 dni, test 4. generacji z krwi żylnej 18–45 dni, z palca 18–90 dni, testy na same przeciwciała 23–90 dni,
• kiła – na początku zakażenia testy z krwi mogą być jeszcze ujemne, dlatego przy objawach lub kontakcie z osobą z kiłą lekarz może zlecić badanie powtórne,
• objawy – jeśli masz wydzielinę, pieczenie, owrzodzenie lub wysypkę, nie czekaj na okno: zgłoś się do lekarza od razu.

Jeśli od kontaktu bez prezerwatywy z osobą, której status HIV nie znasz, minęło mniej niż 72 godziny, ważniejsze od testu jest PEP – leki trzeba rozpocząć jak najszybciej.

• PKD – punkty konsultacyjno-diagnostyczne wykonują test na HIV bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania; część z nich bada też w kierunku kiły i WZW C. Listę punktów prowadzi Krajowe Centrum ds. AIDS,
• NFZ – badania może zlecić lekarz rodzinny, ginekolog albo dermatolog-wenerolog; do wenerologa skierowanie formalnie nie jest wymagane, ale część poradni o nie prosi,
• laboratorium prywatne – badania i pakiety bez skierowania, odpłatnie.

Pakiet badań na choroby weneryczne – na co patrzeć

Pakiety badań wenerycznych w laboratoriach różnią się zakresem, a cena zależy przede wszystkim od liczby badań i liczby miejsc pobrania wymazu. Zanim wybierzesz pakiet, sprawdź, czy obejmuje HIV, kiłę, chlamydię i rzeżączkę metodą PCR oraz WZW B i C, a przy kontaktach oralnych i analnych – czy można dołączyć wymaz z gardła i odbytu. Pakiet „rozszerzony” nie zawsze oznacza lepiej dobrany. Jak przygotować się do pobrania krwi, moczu i wymazów, wyjaśni laboratorium.

Wytyczne CDC zalecają aktywnym seksualnie mężczyznom mającym kontakty z mężczyznami badania na kiłę, chlamydię, rzeżączkę i HIV co najmniej raz w roku, a przy większej liczbie partnerów co 3–6 miesięcy. Kobietom poniżej 25. roku życia zaleca się badania w kierunku chlamydii i rzeżączki. Po każdym nowym kontakcie bez prezerwatywy lub przy objawach badanie warto wykonać niezależnie od harmonogramu.

Osoby stosujące PrEP wykonują test na HIV i kontrolne badania co 3 miesiące, a przed rozpoczęciem – test HIV, kreatyninę z eGFR, HBsAg oraz, zależnie od wywiadu, anty-HCV i badania na inne zakażenia (zobacz badania do PrEP). PrEP nie chroni przed innymi zakażeniami, dlatego regularne badania są częścią tej metody. Osobom po przebytej kile, chlamydii lub rzeżączce lekarz może zaproponować Doxy-PEP.