Inne choroby weneryczne – wrzód miękki, ziarnica weneryczna, rzęsistkowica

Wrzód miękki, nazywany też wrzodem wenerycznym, wywołuje bakteria Haemophilus ducreyi. W krajach rozwiniętych jest dziś rzadki – w USA notuje się tylko pojedyncze ogniska zachorowań.

• objawy – jedno lub kilka głębokich, bolesnych owrzodzeń na narządach płciowych; u mniej niż połowy chorych bolesne, ropiejące powiększenie węzłów chłonnych w pachwinie,
• badanie – hodowla na specjalnym podłożu, dostępna w niewielu laboratoriach; lekarz stawia rozpoznanie także na podstawie obrazu choroby po wykluczeniu kiły i opryszczki,
• leczenie – antybiotyk dobrany przez lekarza; u osób żyjących z HIV gojenie bywa wolniejsze,
• partnerzy – osoby, z którymi był kontakt w ciągu 10 dni przed objawami, powinny zgłosić się do lekarza, nawet bez objawów.

Ziarnica weneryczna pachwin (lymphogranuloma venereum, LGV) to zakażenie wywołane przez szczególne odmiany bakterii Chlamydia trachomatis – serowary L1, L2 i L3. W odróżnieniu od zwykłej chlamydii są one inwazyjne i zajmują węzły chłonne. Od 2003 r. w wielu krajach Europy notuje się ogniska LGV wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami, szczególnie żyjących z HIV.

Ziarnica weneryczna – objawy

• zapalenie odbytnicy i jelita grubego – ból odbytu, bolesne parcie na stolec, wydzielina z odbytu, często z krwią, zaparcia lub biegunka; to obecnie najczęstsza postać u osób z kontaktami analnymi,
• mała grudka lub owrzodzenie w miejscu zakażenia, które szybko się goi i często zostaje niezauważone,
• bolesne, zwykle jednostronne powiększenie węzłów chłonnych w pachwinie, które może przejść w ropień,
• część zakażeń, zwłaszcza odbytnicy, przebiega bezobjawowo.

Objawy z odbytu łatwo pomylić z nieswoistym zapaleniem jelit. Badanie to test molekularny (PCR/NAAT) na chlamydię z wymazu z miejsca objawów, a w części laboratoriów także oznaczenie odmiany LGV. Leczenie to antybiotyk dobrany przez lekarza, przyjmowany dłużej niż przy zwykłej chlamydii – zwykle przez 3 tygodnie. Partnerzy z ostatnich 60 dni powinni się zbadać.

Nazwy bywają mylone: ziarniniak weneryczny (ziarniniak pachwinowy, donowanoza) to inna choroba niż ziarnica weneryczna pachwin. Wywołuje go bakteria Klebsiella granulomatis. W Europie występuje bardzo rzadko; pojedyncze przypadki opisuje się m.in. w Indiach, Afryce Południowej i Ameryce Południowej.

Objawem są niebolesne, powoli powiększające się owrzodzenia na narządach płciowych lub kroczu, które łatwo krwawią; węzły chłonne zwykle nie są powiększone. Rozpoznanie wymaga pobrania wycinka lub zeskrobiny ze zmiany. Leczenie antybiotykiem trwa co najmniej 3 tygodnie i do pełnego wygojenia zmian, a nawrót możliwy jest nawet po 6–18 miesiącach. Zalecany jest test na HIV i badanie partnerów z ostatnich 60 dni.

Rzęsistkowicę wywołuje pierwotniak rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis). To najczęstsza niewirusowa choroba przenoszona drogą płciową na świecie. Przyczyną jest kontakt seksualny z osobą zakażoną – u 70–85% zakażonych objawy są niewielkie albo nie ma ich wcale, więc partner często nie wie o zakażeniu. Nieleczone zakażenie może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami.

Objawy zakażenia rzęsistkiem pochwowym i rzęsistek u mężczyzn

• u kobiet – upławy, czasem o nieprzyjemnym zapachu i żółtozielonym kolorze, podrażnienie i świąd sromu,
• u mężczyzn – najczęściej brak objawów; możliwe zapalenie cewki moczowej (pieczenie, wydzielina), rzadziej zapalenie najądrza lub prostaty.

Najczulszym badaniem jest test PCR na rzęsistka (NAAT) z wymazu lub moczu; ocena pod mikroskopem często daje wynik fałszywie ujemny, a cytologia nie służy do rozpoznania. Leczy się lekiem przeciwpierwotniakowym dobranym przez lekarza. Partnerzy muszą leczyć się w tym samym czasie, a do zakończenia leczenia i ustąpienia objawów należy powstrzymać się od seksu. Kobietom zaleca się powtórne badanie około 3 miesiące po leczeniu.

Mycoplasma genitalium to bakteria odpowiedzialna u mężczyzn za około 15–20% zapaleń cewki moczowej niewywołanych rzeżączką i za około 40% zapaleń przewlekłych lub nawracających. U kobiet wiąże się z zapaleniem szyjki macicy i zapaleniem narządów miednicy mniejszej.

Mykoplazmę wykrywa test molekularny (PCR/NAAT) z pierwszej porcji moczu albo z wymazu. Badania krwi na przeciwciała nie są przydatne w rozpoznaniu, więc pytanie, czy badanie na mykoplazmę robi się na czczo, zwykle nie ma znaczenia – nie pobiera się do niego krwi. Badanie wykonuje się przy objawach lub nawracającym zapaleniu cewki albo szyjki, a nie rutynowo u osób bez objawów.

Jaki antybiotyk na mykoplazmę? To decyzja lekarza: bakteria często jest oporna na popularne antybiotyki, dlatego wytyczne zalecają leczenie dwuetapowe i, gdy to możliwe, badanie oporności. Samodzielne przyjmowanie antybiotyku sprzyja dalszemu narastaniu oporności.

• prezerwatywy przy seksie waginalnym, analnym i oralnym zmniejszają ryzyko tych zakażeń,
• regularne badania na choroby weneryczne – przy owrzodzeniach zawsze także test na HIV i kiłę,
• leczenie partnerów w tym samym czasie, by uniknąć ponownego zakażenia,
• przy owrzodzeniu, wydzielinie, bólu odbytu lub powiększonych węzłach chłonnych – wizyta u dermatologa-wenerologa, ginekologa lub urologa; do wenerologa w ramach NFZ skierowanie formalnie nie jest wymagane.

Choroby przenoszone drogą płciową, zwłaszcza przebiegające z owrzodzeniami, mogą zwiększać ryzyko zakażenia HIV, dlatego przy kontaktach bez prezerwatywy warto rozważyć PrEP, a po ryzykownej sytuacji z osobą o nieznanym statusie – PEP w ciągu 72 godzin. Doxy-PEP zaleca się w zapobieganiu kile, chlamydii i rzeżączce u wybranych osób; nie jest to metoda zapobiegania rzęsistkowicy, mykoplazmie ani wrzodowi miękkiemu. Przegląd wszystkich zakażeń znajdziesz w dziale choroby weneryczne.