PEP online – profilaktyka poekspozycyjna HIV

PEP to krótka terapia lekami przeciwwirusowymi, które mają nie dopuścić do trwałego zakażenia HIV po sytuacji o podwyższonym ryzyku. Działa tym lepiej, im wcześniej zostanie rozpoczęta. Amerykańskie wytyczne CDC (2025) mówią o rozpoczęciu jak najszybciej, najlepiej w ciągu 24 godzin, ale nie później niż 72 godziny od ekspozycji. Po upływie 72 godzin PEP nie jest już zalecany.

Leki przyjmuje się codziennie przez 28 dni, bez przerw. Regularność ma znaczenie: pominięte dawki osłabiają ochronę. PEP to rozwiązanie awaryjne – nie zastępuje prezerwatyw ani profilaktyki przedekspozycyjnej, jeśli takie sytuacje się powtarzają.

Lekarz rozważa PEP, gdy w ciągu ostatnich 72 godzin doszło do sytuacji, w której wirus mógł przedostać się do organizmu, a status HIV drugiej osoby jest nieznany albo osoba ta żyje z HIV i nie ma potwierdzonej niewykrywalnej wiremii. Najczęściej chodzi o:

• seks analny lub waginalny bez prezerwatywy,
• pęknięcie lub zsunięcie się prezerwatywy (więcej: pęknięta prezerwatywa – co robić),
• kontakt z krwią innej osoby, np. wspólne używanie igieł lub sprzętu do iniekcji.

Osoba żyjąca z HIV, która przyjmuje leczenie i ma niewykrywalną wiremię, nie przenosi HIV drogą płciową. Jeśli wiesz to o partnerze lub partnerce, napisz o tym w formularzu – lekarz uwzględni to w ocenie ryzyka.

Jeśli do ekspozycji doszło w pracy (np. ukłucie igłą w placówce medycznej), skorzystaj z procedury poekspozycyjnej obowiązującej w miejscu pracy.

Wytyczne CDC oceniają ryzyko zakażenia HIV podczas seksu oralnego jako niskie w porównaniu z seksem analnym i waginalnym, choć nie zerowe. Rośnie przy wytrysku do jamy ustnej, ranach lub krwawieniu z dziąseł i współistniejących zakażeniach przenoszonych drogą płciową. Sam seks oralny zwykle nie jest wskazaniem do PEP, ale lekarz ocenia każdą sytuację indywidualnie.

Seks oralny jest natomiast częstą drogą przenoszenia rzeżączki, kiły i chlamydii – także w gardle, często bez objawów. Więcej: choroby weneryczne – objawy i badania.

Lekarze przyjmują zgłoszenia codziennie od 7:00 do 23:00. Formularz możesz wysłać o każdej porze, ale zgłoszenie złożone po 23:00 lekarz rozpatrzy od 7:00. Jeśli do upływu 72 godzin zostało niewiele czasu, nie czekaj do rana – zgłoś się na izbę przyjęć szpitala z oddziałem chorób zakaźnych albo na SOR.

Leki stosowane w PEP są dostępne wyłącznie na receptę. Lekarz dobiera schemat do Twojej sytuacji, przyjmowanych leków i chorób przewlekłych, a e-receptę realizujesz w dowolnej aptece w Polsce kodem z SMS-a lub e-maila i numerem PESEL. Ponieważ liczy się czas, warto od razu sprawdzić dostępność leku w kilku aptekach w okolicy – farmaceuta może go też zamówić.

Ceny leku nie podajemy – zależy ona od preparatu i apteki; nie jest wliczona w cenę konsultacji. Szczegóły, co obejmuje opłata: cennik konsultacji.

Rozpoczęcie PEP nie powinno czekać na wyniki badań. Lekarz zwykle zaleca test na HIV na starcie (wynik wyjściowy), ocenę funkcji nerek (kreatynina) oraz – zależnie od sytuacji – badania w kierunku WZW B i innych zakażeń przenoszonych drogą płciową.

Po zakończeniu terapii potrzebne są kontrolne testy na HIV. Ich terminy ustala lekarz. Dla orientacji: wytyczne CDC (2025) przewidują badanie po około 4–6 tygodniach i końcowe po 12 tygodniach od ekspozycji. Test na HIV możesz wykonać w laboratorium albo bezpłatnie i anonimowo w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym (PKD). Więcej o rodzajach testów i oknie serologicznym: test na HIV – kiedy zrobić.

Objawy, z którymi trzeba się zgłosić

Jeśli w tygodniach po ekspozycji pojawi się gorączka, wysypka albo objawy podobne do grypy lub mononukleozy, skontaktuj się z lekarzem i poproś o test na HIV – mogą to być objawy wczesnego zakażenia.

• u części osób pojawiają się przejściowe nudności, biegunka, ból głowy lub zmęczenie – zwykle da się je złagodzić,
• nie przerywaj terapii samodzielnie; o nasilonych dolegliwościach poinformuj lekarza,
• jeśli pominiesz dawkę, postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza – zapytaj o to przy konsultacji,
• do czasu wykluczenia zakażenia stosuj prezerwatywy i nie używaj wspólnie sprzętu do iniekcji.

• lekarz nie wystawi e-recepty bez wskazań medycznych – decyzja należy do niego po ocenie ryzyka,
• nie zastąpi badań: wykonujesz je w laboratorium lub w PKD,
• nie zbada Cię fizykalnie – przy objawach zakażenia przenoszonego drogą płciową (wydzielina, owrzodzenie, ból) albo po przemocy potrzebna jest wizyta stacjonarna,
• poza godzinami teleporad, gdy do upływu 72 godzin zostało niewiele czasu – szybsza będzie izba przyjęć szpitala zakaźnego lub SOR.

Jeśli sytuacje o podwyższonym ryzyku będą się powtarzać, porozmawiaj z lekarzem o PrEP – profilaktyce przyjmowanej przed ekspozycją. Wytyczne CDC dopuszczają przejście z PEP bezpośrednio na PrEP po wykonaniu testu na HIV na koniec terapii. Jakie badania są wtedy potrzebne: badania do PrEP; jak przebiega kwalifikacja: PrEP online.

Konsultacja PEP kosztuje 199 zł i obejmuje ocenę ryzyka, kwalifikację do terapii i e-receptę, jeśli są wskazania medyczne. Lek wykupujesz w aptece, a badania laboratoryjne opłacasz osobno (test na HIV w PKD jest bezpłatny). Płacisz za konsultację także wtedy, gdy lekarz nie stwierdzi wskazań do PEP.