Pęknięta prezerwatywa – co zrobić teraz

Kolejność kroków poniżej odpowiada temu, co jest najpilniejsze. Jeśli możliwa jest też ciąża, przeczytaj dodatkowo część o antykoncepcji awaryjnej.

Ryzyko nie jest jednakowe w każdej sytuacji. Lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim:

• status HIV partnera – czy jest znany, czy partner żyje z HIV i czy się leczy;
• niewykrywalną wiremię – według CDC osoba żyjąca z HIV, która przyjmuje leki i ma trwale niewykrywalną wiremię, nie przenosi HIV drogą płciową (zasada U=U);
• PrEP u partnera – regularnie przyjmowany PrEP bardzo zmniejsza ryzyko, że partner ma HIV i może je przekazać;
• rodzaj kontaktu – seks analny i waginalny wiążą się z wyraźnie większym ryzykiem niż seks oralny, który jest niskim ryzykiem i zwykle nie daje wskazań do PEP;
• czas od zdarzenia – po upływie 72 godzin PEP nie jest już zalecany.

Jeśli status partnera jest nieznany, a doszło do kontaktu analnego lub waginalnego z pękniętą lub zsuniętą prezerwatywą, nie czekaj z kontaktem z lekarzem na wynik testu partnera, bo liczy się każda godzina.

PEP to 28 dni przyjmowania leków przeciwwirusowych, które mają nie dopuścić do trwałego zakażenia HIV. Według CDC PEP trzeba zacząć w ciągu 72 godzin, a im wcześniej, tym lepiej. Wytyczne CDC wymieniają pęknięcie prezerwatywy jako typową sytuację, w której warto zgłosić się po PEP. W PrEP24 lekarz ocenia ryzyko online w ramach konsultacji PEP online, która kosztuje 199 zł. Lek kupuje się osobno w aptece.

Lekarze PrEP24 przyjmują zgłoszenia codziennie od 7:00 do 23:00. Formularz możesz wysłać o każdej porze, ale zgłoszenie po 23:00 lekarz rozpatrzy od 7:00. Jeśli w nocy do upływu 72 godzin zostało niewiele czasu, jedź do szpitala z oddziałem chorób zakaźnych lub na SOR.

Test na HIV

Pierwszy test na HIV wykonuje się na starcie, przed rozpoczęciem PEP albo równocześnie z nim, by wiedzieć, czy zakażenie nie istniało wcześniej. Test wykonany kilka dni po pęknięciu prezerwatywy nie wykryje jednak zakażenia z tego zdarzenia. Według CDC test 4. generacji z krwi żylnej wykrywa zakażenie po 18–45 dniach, a test NAT po 10–33 dniach. Ujemny wynik potwierdza się po upływie okna diagnostycznego, a przy PEP terminy kontrolnych testów ustala lekarz. Szczegóły opisujemy na stronie test na HIV. Test wykonasz bezpłatnie i anonimowo w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym (PKD).

Badania na choroby weneryczne

Wytyczne CDC dotyczące PEP podają, że badania w kierunku rzeżączki, chlamydii i kiły można powtórzyć 1–2 tygodnie po zdarzeniu. NHS zwraca uwagę, że niektóre zakażenia mogą być wykrywalne dopiero po kilku tygodniach. Jeśli wcześniej pojawią się objawy, takie jak wydzielina, pieczenie przy oddawaniu moczu czy owrzodzenie, idź do lekarza od razu. Zestaw badań opisujemy w części badania na choroby weneryczne. Do czasu badań używaj prezerwatyw.

Doxy-PEP to antybiotyk (doksycyklina) przyjęty do 72 godzin po seksie bez skutecznej ochrony prezerwatywą. Według wytycznych CDC z 2024 roku zmniejsza ryzyko kiły i chlamydii o około 70–90%, a rzeżączki słabiej. Jest zalecany mężczyznom mającym kontakty seksualne z mężczyznami i kobietom transpłciowym, u których w ostatnich 12 miesiącach rozpoznano kiłę, chlamydię lub rzeżączkę. Nie chroni przed HIV ani zakażeniami wirusowymi. Europejskie IUSTI jest ostrożniejsze ze względu na oporność bakterii. O wskazaniach porozmawiasz z lekarzem w ramach konsultacji Doxy-PEP online.

Jeśli po pęknięciu prezerwatywy możliwa jest ciąża, osobną sprawą jest antykoncepcja awaryjna. Według WHO tabletki awaryjne działają, gdy przyjmie się je jak najszybciej po stosunku, najpóźniej w ciągu 5 dni (120 godzin), a im wcześniej, tym są skuteczniejsze. Dostępne preparaty różnią się: zależnie od substancji czynnej stosuje się je do 72 albo do 120 godzin po stosunku, a część z nich wymaga recepty.

Konsultacja PEP w PrEP24 dotyczy profilaktyki HIV. O antykoncepcję awaryjną i receptę na nią zapytaj lekarza rodzinnego, ginekologa lub farmaceutę. Nie czekaj z tym na decyzję w sprawie PEP, bo oba terminy liczą się od godziny zdarzenia.

Pęknięcie nie zawsze jest odczuwalne. Sygnały, że prezerwatywa pękła lub się zsunęła:

• nagła zmiana odczucia w trakcie stosunku, na przykład wyraźnie mniejsze tarcie;
• nasienie na zewnątrz prezerwatywy, na skórze lub w pochwie albo odbycie po stosunku;
• widoczne rozdarcie, gdy obejrzysz zdjętą prezerwatywę;
• prezerwatywa zsunięta z prącia, zwinięta u podstawy albo pozostawiona w środku.

Zsunięcie prezerwatywy w trakcie seksu ma takie samo znaczenie jak pęknięcie: oznacza kontakt bez ochrony i wymaga tej samej oceny ryzyka.

• zły rozmiar – za ciasna prezerwatywa łatwiej pęka, a za luźna łatwiej się zsuwa; jak dobrać rozmiar prezerwatywy;
• lubrykant na bazie oleju – NHS przestrzega przed stosowaniem lubrykantów olejowych (np. oliwki czy wazeliny) z prezerwatywami lateksowymi; wybieraj lubrykant wodny lub silikonowy;
• przeterminowana prezerwatywa – po dacie ważności prezerwatywa może nie być skuteczna;
• dwie prezerwatywy naraz – według NHS zwiększa to ryzyko pęknięcia jednej lub obu;
• nieprawidłowe zakładanie i zdejmowanie – powietrze w zbiorniczku, uszkodzenie paznokciem lub zębami, brak przytrzymania u nasady przy wycofywaniu; zobacz jak założyć prezerwatywę.

Jeśli prezerwatywy pękają lub nie zawsze są używane, warto rozważyć dodatkową ochronę przed HIV. Regularnie przyjmowany PrEP chroni przed HIV niezależnie od tego, czy prezerwatywa wytrzyma.