HIV i AIDS – co to jest, objawy, leczenie i ochrona

HIV (ludzki wirus niedoboru odporności) atakuje komórki układu odpornościowego. Bez leczenia organizm z czasem traci zdolność obrony przed zakażeniami i niektórymi nowotworami. Zakażenie jest przewlekłe: wirus pozostaje w organizmie na całe życie, ale leczenie hamuje jego namnażanie.

AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności) to nazwa końcowego etapu nieleczonego zakażenia HIV. Rozpoznaje się go, gdy odporność jest już poważnie uszkodzona, a liczba limfocytów CD4 spada poniżej 200 komórek w mikrolitrze (mm³) krwi albo pojawiają się ciężkie zakażenia, z którymi zdrowy organizm by sobie poradził. Każda osoba z AIDS ma HIV, ale nie każda osoba z HIV ma AIDS – dzięki leczeniu AIDS jest dziś rzadkie.

Etapy zakażenia HIV

• ostra infekcja – kilka tygodni po zakażeniu; ilość wirusa we krwi jest wtedy bardzo duża, a ryzyko przeniesienia zakażenia wysokie,
• przewlekłe zakażenie – często bez objawów; bez leczenia może trwać 10 lat lub dłużej, choć u części osób postępuje szybciej,
• AIDS – ciężkie uszkodzenie odporności; bez leczenia przeżycie wynosi zwykle około 3 lat.

Pierwsze objawy HIV, jeśli w ogóle wystąpią, pojawiają się zwykle 2–4 tygodnie po zakażeniu. Przypominają grypę: gorączka, ból głowy, ból gardła, powiększone węzły chłonne, zmęczenie, bóle mięśni. U części osób pojawia się wysypka.

Objawy ostrej infekcji mijają same po kilku dniach lub tygodniach, więc łatwo je przeoczyć. Wiele osób w pierwszych tygodniach nie ma żadnych dolegliwości. Później zakażenie może przez lata nie dawać objawów – dlatego pytanie o „objawy HIV po 2 latach” nie ma prostej odpowiedzi: brak dolegliwości niczego nie wyklucza, a jedynym sposobem, by się upewnić, jest badanie.

Wysypka przy HIV i objawy skórne

Wysypka może być jednym z objawów ostrej infekcji HIV, ale nie ma wyglądu, który pozwalałby odróżnić ją od wysypki w innych infekcjach wirusowych, reakcji na leki czy w kile wtórnej. Objawy skórne pojawiają się też w zaawansowanym, nieleczonym zakażeniu, gdy osłabiona odporność sprzyja infekcjom. Zdjęcia w internecie nie pomogą w rozpoznaniu: wysypka po kontakcie seksualnym bez prezerwatywy to wskazanie do testu na HIV i na kiłę, a nie do diagnozy na podstawie wyglądu.

HIV przenoszą tylko niektóre płyny ustrojowe: krew, nasienie, płyn przedejakulacyjny, wydzielina z odbytu i wydzielina pochwy, a także mleko kobiece. Aby doszło do zakażenia, muszą one mieć kontakt z błoną śluzową, uszkodzoną skórą albo trafić bezpośrednio do krwiobiegu. Najczęściej do zakażenia dochodzi podczas seksu analnego lub waginalnego bez prezerwatywy oraz przy wspólnym używaniu igieł i strzykawek. Możliwe jest też przeniesienie wirusa z matki na dziecko w ciąży, przy porodzie lub karmieniu piersią.

Ryzyko zakażenia HIV przez seks oralny

Seks oralny niesie bardzo małe ryzyko zakażenia HIV. Rośnie ono, gdy dochodzi do wytrysku do ust, a w jamie ustnej są owrzodzenia lub krwawiące dziąsła, albo gdy występują inne choroby przenoszone drogą płciową. Seks oralny łatwiej przenosi inne zakażenia, np. rzeżączkę i kiłę.

Jak nie można się zarazić

HIV nie przenosi się przez ślinę, pot, łzy, mocz ani kał bez domieszki krwi. Nie zarazisz się przez dotyk, przytulanie, pocałunek, wspólne naczynia, toaletę, basen, kaszel ani ukąszenie komara.

Ile można żyć z nieleczonym HIV? Bez leczenia zakażenie po trwającej zwykle wiele lat fazie bezobjawowej przechodzi w AIDS, a w stadium AIDS przeżycie wynosi średnio około 3 lat. Ten scenariusz dotyczy jednak zakażenia nieleczonego.

Leki antyretrowirusowe (ARV) hamują namnażanie wirusa i pozwalają odbudować odporność. Stosuje się je codziennie, przez całe życie, zwykle w postaci połączenia kilku substancji. Większość osób osiąga kontrolę nad wirusem w ciągu 6 miesięcy. Przy regularnym leczeniu życie osoby żyjącej z HIV niewiele różni się od życia osoby bez HIV, a AIDS zwykle w ogóle się nie rozwija.

W Polsce leczenie ARV prowadzą wyspecjalizowane poradnie i kliniki w ramach rządowego programu polityki zdrowotnej, finansowanego ze środków publicznych. Dobór leków, koszty i dostępność konkretnych preparatów, kontrolę wiremii, możliwe działania niepożądane i interakcje omawia lekarz prowadzący. PrEP24 nie prowadzi leczenia HIV.

Niewykrywalny = niezakaźny (U=U)

Gdy leczenie obniża ilość wirusa we krwi do poziomu niewykrywalnego, a wiremia utrzymuje się na tym poziomie przez co najmniej 6 miesięcy, osoba żyjąca z HIV nie przenosi wirusa drogą płciową, także bez prezerwatywy. Zasada ta dotyczy wyłącznie HIV – nie chroni przed innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.

• prezerwatywa stosowana prawidłowo przy każdym stosunku – chroni też przed częścią innych zakażeń; więcej w poradniku o prezerwatywach,
• PrEP – leki przyjmowane przez osoby bez HIV przed możliwą ekspozycją; pełną ochronę osiąga się po ok. 7 dniach codziennego stosowania przy seksie analnym i ok. 21 dniach przy waginalnym; więcej o PrEP online,
• PEP – leki po możliwej ekspozycji, rozpoczęte jak najszybciej, najlepiej w ciągu kilku godzin i nie później niż 72 godziny; terapia trwa 28 dni (PEP online),
• test – bezpłatnie i anonimowo w punktach konsultacyjno-diagnostycznych (PKD) albo w laboratorium; o oknach diagnostycznych przeczytasz na stronie test na HIV,
• leczenie osób żyjących z HIV – niewykrywalna wiremia zapobiega przeniesieniu wirusa drogą płciową.

Szczepionki przeciw HIV nie ma. Przy regularnych kontaktach bez prezerwatywy warto badać się też w kierunku innych zakażeń – zobacz badania na choroby weneryczne i przegląd chorób wenerycznych.