Kiła (syfilis) – objawy, badania i leczenie

Kiła (syfilis) to bakteryjna choroba przenoszona drogą płciową. WHO szacuje, że w 2022 r. zakaziło się nią 8 mln dorosłych w wieku 15–49 lat. Nieleczona przechodzi przez kolejne stadia: pierwotne, wtórne, utajone i późne. Bakteria może zająć układ nerwowy, oczy i uszy na każdym etapie zakażenia.

Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt ze zmianą kiłową podczas seksu waginalnego, analnego lub oralnego. Zmiany bywają na narządach płciowych, w odbycie i odbytnicy, na wargach i w jamie ustnej – dlatego zakażenie jest możliwe także przy kontakcie ustami. Szczególnie zakaźne są sączące zmiany na błonach śluzowych w kile wtórnej. Kiła przenosi się również z matki na dziecko w ciąży.

Kiłą nie zaraża się przez deskę sedesową, klamki, basen, wspólne ubrania czy sztućce.

Pierwszym objawem jest zwykle jedno, rzadziej kilka twardych, niebolesnych owrzodzeń (wrzód kiłowy) w miejscu wniknięcia bakterii. Zaczyna się od małego, czerwonego guzka, który przechodzi w owrzodzenie o wałowatym brzegu. Zmiana utrzymuje się 3–6 tygodni i goi się także bez leczenia, czasem z blizną lub przebarwieniem.

Kiła u mężczyzn

U mężczyzn owrzodzenie pojawia się najczęściej na prąciu, a po seksie analnym – w odbycie lub odbytnicy, gdzie łatwo je przeoczyć.

Kiła u kobiet

U kobiet zmiana pojawia się na wardze sromowej, w pochwie lub na szyjce macicy. Bywa niewidoczna i niebolesna, więc kiła pierwotna często pozostaje niezauważona – wykrywa ją dopiero badanie krwi, np. przesiewowe w ciąży.

Kiła wtórna rozwija się kilka tygodni do kilku miesięcy po zakażeniu, czasem jeszcze w trakcie gojenia się owrzodzenia. Typowe objawy skórne to:

• wysypka (osutka) z plam, grudek lub krost, zwykle bez świądu – na tułowiu, ramionach, a często także na dłoniach i podeszwach stóp,
• białe lub szare zmiany w ciepłych, wilgotnych miejscach, np. na wargach sromowych i wokół odbytu,
• ogniskowe przerzedzenie włosów oraz odbarwienia skóry na szyi,
• zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej i gardła, które występują u ok. 30% chorych.

Mogą im towarzyszyć gorączka, ból gardła, głowy i mięśni, zmęczenie, spadek masy ciała i powiększone węzły chłonne. Objawy ustępują same, ale bakteria pozostaje w organizmie. Wysypka bywa słabo widoczna i wiele osób jej nie zauważa.

Po seksie oralnym owrzodzenie pierwotne może pojawić się na wargach, języku, w jamie ustnej lub na tylnej ścianie gardła. W kile wtórnej w ustach pojawiają się sączące, czasem owrzodziałe zmiany na błonie śluzowej. Są bardzo zakaźne, a łatwo je pomylić z aftą albo zapaleniem gardła. Niegojąca się zmiana w ustach po kontakcie seksualnym to powód do wizyty u lekarza i badania krwi w kierunku kiły.

W stadium utajonym nie ma objawów, a zakażenie można wykryć tylko badaniem krwi. U części nieleczonych osób po 10–30 latach rozwija się kiła późna. Uszkadza serce i naczynia (np. tętniak aorty), mózg i układ nerwowy, a w skórze, kościach i narządach mogą tworzyć się kilaki – twarde, niebolesne guzy zapalne. Z kiłą wrodzoną, przekazaną dziecku w ciąży, wiążą się m.in. zmiany kostne i nos siodełkowaty, dlatego kobiety w ciąży bada się w kierunku kiły.

Nagłe zaburzenia widzenia, utrata słuchu, szum w uszach, silny ból głowy lub objawy neurologiczne u osoby z kiłą lub po możliwym zakażeniu wymagają pilnej wizyty u lekarza – mogą oznaczać zajęcie oczu, uszu lub układu nerwowego.

Kiłę rozpoznaje się z krwi (serologia kiły). Według wytycznych CDC jeden rodzaj testu nie wystarcza – potrzebne są dwa:

• testy nieswoiste (VDRL, RPR) – służą jako test przesiewowy i do oceny skuteczności leczenia, bo ich miano spada po wyleczeniu; czasem dają wynik fałszywie dodatni, np. w ciąży, chorobach autoimmunologicznych, zakażeniu HIV lub po szczepieniach,
• testy swoiste (TPHA/TPPA, FTA-ABS, testy immunoenzymatyczne) – potwierdzają zakażenie; u większości osób pozostają dodatnie do końca życia, także po wyleczeniu.

Część laboratoriów zaczyna od testu swoistego, a wynik dodatni uzupełnia testem nieswoistym. Wynik niereaktywny oznacza, że nie wykryto przeciwciał. Jeśli badanie wykonano krótko po kontakcie, może być za wcześnie – termin powtórzenia ustal z lekarzem.

Szybkie testy w kierunku kiły – bezpłatnie i anonimowo – wykonuje wiele punktów konsultacyjno-diagnostycznych, tych samych, w których zrobisz test na HIV. Przy rozpoznaniu kiły warto zbadać się także w kierunku HIV i innych zakażeń.

Tak. Kiłę leczy się antybiotykiem dobranym przez lekarza do stadium zakażenia, a wczesna kiła leczona szybko ma dobre rokowanie. Leczenie nie cofa jednak uszkodzeń, które zakażenie już spowodowało (np. w sercu lub układzie nerwowym). Leków na kiłę bez recepty nie ma – rozpoznanie i leczenie prowadzi lekarz, najczęściej dermatolog-wenerolog.

Po leczeniu wykonuje się kontrolne badania krwi (testy nieswoiste) w kolejnych miesiącach. Partnerzy i partnerki z okresu poprzedzającego rozpoznanie powinni zbadać się i leczyć – zakres czasu ustala lekarz.

Nawrót kiły czy ponowne zakażenie

Wyleczona kiła nie wraca sama, ale przebycie choroby nie daje odporności. Ponowne zakażenie jest możliwe, zwłaszcza gdy partner lub partnerka nie byli leczeni. Rośnie wtedy miano testu nieswoistego, co pokazuje badanie kontrolne.

• prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie chroni przed kontaktem ze zmianami poza obszarem, który zakrywa,
• regularne badania krwi, jeśli masz wielu partnerów lub partnerek,
• u wybranych osób Doxy-PEP – w badaniach zmniejszała liczbę zakażeń kiłą o ok. 70–90%; nie chroni przed HIV.

PrEP24 nie diagnozuje ani nie leczy kiły online – z objawami zgłoś się do lekarza stacjonarnie (co możemy zrobić online).