Rzeżączka – objawy u kobiet i mężczyzn, badania i leczenie

Rzeżączka (potocznie tryper) to jedno z czterech najczęstszych wyleczalnych zakażeń przenoszonych drogą płciową. WHO szacuje, że w 2020 r. na świecie doszło do ok. 82,4 mln nowych zakażeń wśród dorosłych. Bakteria zakaża cewkę moczową, szyjkę macicy, odbytnicę, gardło, a u noworodków – oczy.

Do zakażenia dochodzi podczas seksu waginalnego, analnego lub oralnego bez prezerwatywy, a także przy porodzie. Zakażenie drogą pozapłciową należy do rzadkości – dwoinka rzeżączki jest wrażliwa na wysychanie i łagodne środki dezynfekujące.

Objawy u mężczyzn

Typowe jest ostre zapalenie cewki moczowej: wydzielina, początkowo śluzowo-ropna, potem ropna (biała, żółta lub zielonkawa), pieczenie i ból przy oddawaniu moczu, czasem bolesne wzwody. Rzadziej pojawia się ból lub obrzęk jąder. Objawy na prąciu zwykle zaczynają się 2–5 dni po kontakcie.

Objawy u kobiet

U większości kobiet zakażenie szyjki macicy nie daje objawów albo objawy są łagodne i mylone z zapaleniem pęcherza lub pochwy: zmienione lub obfitsze upławy, pieczenie przy oddawaniu moczu, ból podbrzusza, krwawienie między miesiączkami lub po stosunku. Pojawiają się zwykle po 7–14 dniach.

Rzeżączka odbytu

Zakażenie odbytnicy często przebiega bezobjawowo. Gdy objawy są, to wydzielina, krwawienie, świąd, pieczenie i ból przy wypróżnianiu.

Rzeżączka gardła to skutek seksu oralnego. Około 90% takich zakażeń nie daje żadnych objawów. Jeśli się pojawiają, to ból i zaczerwienienie gardła oraz migdałków – łatwo je pomylić ze zwykłą anginą. Dlatego po seksie oralnym bada się wymaz z gardła, a po leczeniu zakażenia gardła wytyczne CDC zalecają test kontrolny po 7–14 dniach.

Rzeżączka ograniczona do narządów płciowych nie powoduje wysypki. Zmiany skórne pojawiają się przy zakażeniu rozsianym, gdy bakteria przedostaje się do krwi. Dotyczy to ok. 0,5–3% chorych. Najczęściej występują:

• nieliczne krosty lub wybroczyny na czerwonym podłożu, głównie na kończynach (dłonie, stopy, okolice stawów),
• ból i obrzęk stawów (często nadgarstków, kolan, kostek) oraz zapalenie pochewek ścięgien,
• gorączka.

Zakażenie rozsiane jest rzadkie, ale może zagrażać życiu, bo bakteria może zająć serce lub opony mózgowe. Krosty na skórze z bólem stawów i gorączką po kontakcie seksualnym wymagają pilnej wizyty u lekarza lub na SOR.

• u kobiet: zapalenie narządów miednicy mniejszej, ciąża pozamaciczna, niepłodność, przewlekły ból podbrzusza,
• u mężczyzn: zapalenie najądrzy, zwężenie cewki moczowej, niepłodność,
• u noworodka zakażonego przy porodzie: zapalenie spojówek, które nieleczone może prowadzić do ślepoty,
• zwiększone ryzyko zakażenia i przekazania HIV.

Najczulsze są testy molekularne (NAAT, np. PCR). Materiał pobiera się z miejsca kontaktu: u mężczyzn zwykle mocz, u kobiet wymaz z pochwy, a po seksie oralnym lub analnym – wymaz z gardła lub odbytu. Rzeżączki nie wykrywa się z krwi – badanie krwi przy rzeżączce dotyczy innych zakażeń (kiły, HIV, WZW).

Test PCR nie pokazuje wrażliwości bakterii na antybiotyki. Gdy leczenie nie działa, lekarz zleca posiew z antybiogramem. Przy rozpoznaniu rzeżączki warto zbadać się także w kierunku chlamydii, kiły, WZW B i C oraz zrobić test na HIV. Więcej o zestawach badań: badania na choroby weneryczne.

Domowy test na rzeżączkę

Testy domowe różnią się jakością, a wymaz z jednego miejsca nie wykryje zakażenia w innym (np. w gardle). Wynik ujemny przy objawach nie zwalnia z wizyty u lekarza.

Nie należy na to liczyć. Objawy mogą osłabnąć, ale nieleczona rzeżączka może powodować trwałe powikłania, w tym niepłodność, a osoba zakażona nadal przekazuje bakterię partnerom. Leków na rzeżączkę bez recepty nie ma – z objawami zgłoś się do lekarza rodzinnego, urologa, ginekologa albo dermatologa-wenerologa.

Rzeżączkę leczy lekarz antybiotykiem zgodnym z aktualnymi zaleceniami – zwykle jest to leczenie jednorazowe. Nie należy zmieniać ani przerywać zaleconego leczenia. Według wytycznych CDC przez co najmniej 7 dni po leczeniu i do czasu wyleczenia partnerów nie należy uprawiać seksu; dokładny czas przerwy ustala lekarz. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni po leczeniu, wróć do lekarza. Wszystkim zaleca się ponowne badanie po ok. 3 miesiącach, a partnerzy i partnerki z ostatnich 60 dni powinni się zbadać i leczyć.

WHO uznaje oporność rzeżączki na antybiotyki za poważny i narastający problem. Dwoinka łatwo nabywa oporności, przez co część dawniej skutecznych antybiotyków przestała działać, a liczba zalecanych leków się kurczy. Dlatego samodzielne leczenie „antybiotykiem z apteczki” jest złym pomysłem: może nie wyleczyć zakażenia i sprzyja oporności. Kontrolne badanie po leczeniu potwierdza, że bakteria została usunięta.

• prezerwatywa podczas seksu waginalnego, analnego i oralnego,
• regularne badania z miejsc, które miały kontakt (cewka lub pochwa, gardło, odbyt),
• Doxy-PEP chroni przed rzeżączką słabiej niż przed kiłą i chlamydią – w części badań zmniejszała liczbę zakażeń o ok. połowę, w innych nie miała istotnego wpływu.

PrEP24 nie diagnozuje ani nie leczy rzeżączki online – z objawami zgłoś się do lekarza stacjonarnie (co możemy zrobić online).