Doxy-PEP – profilaktyka kiły i chlamydii po seksie

Nazwa pochodzi od doksycykliny (doxycycline) i skrótu PEP – profilaktyka poekspozycyjna. Antybiotyk przyjęty krótko po kontakcie seksualnym ma zahamować namnażanie bakterii, zanim rozwinie się zakażenie. To inna metoda niż PrEP i PEP na HIV: dotyczy wyłącznie wybranych zakażeń bakteryjnych, a nie wirusów.

Doxy-PEP nie jest leczeniem. Jeśli masz objawy albo partner lub partnerka ma rozpoznane zakażenie, potrzebna jest diagnostyka i leczenie u lekarza stacjonarnie – antybiotyk i dawkę dobiera wtedy lekarz do rozpoznania.

W badaniach klinicznych i w wytycznych CDC (2024) schemat jest prosty:

• jedna dawka 200 mg doksycykliny, przyjęta jak najszybciej, nie później niż 72 godziny po seksie oralnym, waginalnym lub analnym,
• nie więcej niż 200 mg w ciągu doby – także wtedy, gdy kontaktów było kilka,
• zgodnie z ulotką doksycykliny tabletkę popija się pełną szklanką płynu, najlepiej po posiłku, i nie kładzie się przez godzinę (ochrona przełyku),
• nabiał, leki zobojętniające oraz preparaty wapnia, żelaza i magnezu osłabiają wchłanianie – przyjmuje się je w odstępie co najmniej 2 godzin.

Dokładne zalecenia, dopasowane do Twoich leków i stanu zdrowia, przekazuje lekarz w karcie informacyjnej.

Dane pochodzą z badań u mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami i kobiet transpłciowych. Skuteczność wobec rzeżączki zależy od tego, jak często bakterie są oporne na tetracykliny w danym regionie.

Amerykańskie wytyczne CDC (2024) zalecają rozmowę o Doxy-PEP z mężczyznami mającymi kontakty seksualne z mężczyznami i kobietami transpłciowymi, u których w ostatnich 12 miesiącach rozpoznano kiłę, chlamydię lub rzeżączkę. U innych osób lekarz może ją rozważyć indywidualnie, oceniając korzyści i ryzyko.

Doxy-PEP u kobiet

U kobiet cispłciowych jedyne badanie nie wykazało istotnego zmniejszenia liczby zakażeń bakteryjnych, dlatego CDC nie wydaje dla nich zalecenia. Kobiety mogą korzystać z innych metod: prezerwatyw, regularnych badań i – w profilaktyce HIV – PrEP.

Stanowisko europejskie

IUSTI-Europe (2024) jest ostrożniejsze: uznaje korzyść indywidualną, ale podkreśla niepewność co do długoterminowych efektów, wpływu na mikrobiom i narastania oporności bakterii na antybiotyki. Dlatego decyzja o Doxy-PEP jest zawsze indywidualna i podejmowana z lekarzem.

Najważniejszą obawą jest narastanie oporności – nie tylko bakterii przenoszonych drogą płciową, ale też innych, np. gronkowca złocistego, u którego w badaniach przybyło szczepów opornych na tetracykliny. Długofalowy wpływ na mikrobiom jest nieznany. Dlatego CDC zaleca ponowną ocenę potrzeby stosowania Doxy-PEP co 3–6 miesięcy, a WHO zwraca uwagę na globalny problem oporności bakterii wywołujących zakażenia przenoszone drogą płciową.

Doksycykliny nie stosuje się m.in. przy uczuleniu na tetracykliny, a w II i III trymestrze ciąży jest przeciwwskazana. Lekarz pyta też o przyjmowane leki i suplementy.

• najczęstsze działania niepożądane to nudności, wymioty i biegunka,
• doksycyklina uwrażliwia skórę na słońce – przy ekspozycji stosuj ochronę przeciwsłoneczną,
• może podrażniać przełyk – dlatego popija się ją dużą ilością płynu i nie kładzie przez godzinę.

Doxy-PEP nie zastępuje regularnych badań. CDC zaleca badania w kierunku kiły, chlamydii i rzeżączki – z miejsc kontaktu (cewka lub pochwa, gardło, odbyt) – na początku i potem co 3–6 miesięcy, a także test na HIV. Badania wykonasz w laboratorium; test na HIV, a w wielu punktach także na kiłę, bezpłatnie w PKD. Więcej: badania na choroby weneryczne i test na HIV.

Wiele osób w badaniach stosowało jednocześnie Doxy-PEP i PrEP – metody się uzupełniają: PrEP chroni przed HIV, Doxy-PEP zmniejsza ryzyko wybranych zakażeń bakteryjnych. Jeśli stosujesz PrEP, kontrole co 3 miesiące są dobrą okazją do badań w kierunku STI. Szczegóły: PrEP online. Po kontakcie z możliwym ryzykiem HIV liczy się PEP do 72 godzin.

Wypełniasz krótki wywiad, a lekarz ocenia, czy Doxy-PEP ma w Twojej sytuacji sens i czy nie ma przeciwwskazań. Otrzymujesz kartę informacyjną o skuteczności, działaniach niepożądanych i sposobie przyjmowania leku. O wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej – wystawia ją tylko przy braku przeciwwskazań. Konsultacja kosztuje 99 zł; lek wykupujesz w aptece osobno, a cena Doxy-PEP w aptece zależy od preparatu i opakowania.