Test na HIV – kiedy zrobić i jak czytać wynik

Okno serologiczne to czas od zakażenia do chwili, w której test może je wykryć. Wynik ujemny w tym okresie nie wyklucza zakażenia. Długość okna zależy od tego, co wykrywa test i z jakiej krwi jest wykonany.

To najczęściej wykonywany test laboratoryjny w kierunku HIV. W wynikach bywa opisany jako „HIV Ag/Ab”, „HIV combo”, „HIV Duo” albo „anty-HIV z antygenem p24”. Wykrywa jednocześnie białko wirusa (antygen p24), które pojawia się wcześnie, i przeciwciała, które organizm wytwarza później.

Po 3 i po 6 tygodniach

• po ok. 3 tygodniach (18 dni) test z krwi żylnej może już wykryć część zakażeń – wynik ujemny trzeba jednak potwierdzić,
• po 45 dniach (ok. 6,5 tygodnia) wynik ujemny testu z krwi żylnej uznaje się zwykle za wiarygodny, jeśli w tym czasie nie było kolejnej ekspozycji; o ewentualnym powtórzeniu decyduje lekarz.

Szybkie testy z palca i testy wykrywające tylko przeciwciała mają dłuższe okno – do 90 dni. Po PEP terminy testów ustala lekarz.

• do 72 godzin po sytuacji z możliwym kontaktem z HIV – najważniejsza jest decyzja o PEP; test wykonany teraz pokazuje tylko stan sprzed ekspozycji,
• po takiej sytuacji bez PEP – test laboratoryjny 4. generacji ma sens po ok. 3 tygodniach, a wynik ujemny potwierdzasz po upływie okna (45 dni dla testu z krwi żylnej),
• po PEP lub w czasie PrEP – terminy testów ustala lekarz,
• regularnie – przy wielu partnerach lub partnerkach; osoby stosujące PrEP badają się zwykle co 3 miesiące,
• przy rozpoznaniu innego zakażenia przenoszonego drogą płciową, np. kiły, oraz przed planowaną ciążą lub w ciąży.

Wynik niereaktywny (ujemny)

Test nie wykrył zakażenia. Jest wiarygodny, jeśli od ostatniej sytuacji z możliwym kontaktem z HIV minął czas okna dla danego testu. Jeśli wykonano go wcześniej, powtórz badanie po upływie okna.

Wynik reaktywny (dodatni)

To jeszcze nie rozpoznanie. Żaden pojedynczy test nie wystarcza do rozpoznania HIV – każdy wynik reaktywny wymaga testu potwierdzenia, bo zdarzają się wyniki fałszywie dodatnie. W PKD i laboratorium powiedzą Ci, gdzie wykonać badanie potwierdzające.

Jeśli zakażenie się potwierdzi

Leczenie przeciwwirusowe pozwala żyć długo i zdrowo, a osoba z niewykrywalną wiremią nie przenosi HIV drogą płciową. W Polsce leczeniem zajmują się ośrodki leczenia HIV. Więcej: HIV – zakażenie, objawy i leczenie.

• Punkty konsultacyjno-diagnostyczne (PKD) – bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania, zwykle w kierunku HIV, a w wielu punktach także WZW C i kiły; listę punktów prowadzi Krajowe Centrum ds. AIDS. Szybki test daje wynik po ok. 10–40 minutach, test laboratoryjny – na kolejnym dyżurze punktu. Godziny pracy są ograniczone, część punktów wymaga zapisów.
• Laboratorium – odpłatnie, bez skierowania; czas oczekiwania na wynik zależy od placówki.
• Lekarz – np. lekarz rodzinny może zlecić badanie; przy objawach zakażeń przenoszonych drogą płciową warto zbadać się szerzej (badania na choroby weneryczne).
• Autotest – WHO uznaje samodzielne testy za dodatkową formę testowania, ale wynik reaktywny trzeba potwierdzić, a ujemny interpretować z uwzględnieniem okna (zwykle do 90 dni dla testów z palca).

• Czy trzeba być na czczo? Nie – test na HIV nie wymaga bycia na czczo, chyba że w tym samym pobraniu robisz badania, które tego wymagają.
• Czy morfologia wykryje HIV? Nie. Potrzebny jest test ukierunkowany na HIV.
• Ile czeka się na wynik? Szybki test – kilkanaście do kilkudziesięciu minut; test laboratoryjny – zwykle od kilku godzin do kilku dni.
• Czy wynik jest poufny? Tak. W PKD test jest anonimowy, a w laboratorium wyniki objęte są tajemnicą medyczną.

Nie wykonujemy testów, ale wynik testu jest potrzebny w naszych usługach. Przed rozpoczęciem PrEP potrzebny jest aktualny test na HIV – najlepiej z ostatnich 7 dni, razem z kreatyniną (badania do PrEP). W czasie PrEP test powtarza się zwykle co 3 miesiące, a po PEP – w terminach zaleconych przez lekarza. Jeśli od sytuacji o podwyższonym ryzyku minęło mniej niż 72 godziny, nie czekaj na test: skontaktuj się z lekarzem w sprawie PEP – najlepiej w ciągu 24 godzin od zdarzenia.