Kłykciny kończyste – objawy, leczenie i profilaktyka

Kłykciny kończyste (łac. condylomata acuminata), nazywane też brodawkami płciowymi, wenerycznymi lub genitalnymi, to łagodne zmiany skóry i błon śluzowych. Wywołuje je zakażenie HPV – jednym z najczęstszych zakażeń przenoszonych drogą płciową. Do zakażenia dochodzi podczas seksu waginalnego, analnego i oralnego oraz przy bliskim kontakcie skóry narządów płciowych.

Od zakażenia do pojawienia się zmian mija zwykle od kilku tygodni do wielu miesięcy, a u części osób kłykciny nie pojawiają się wcale, mimo że wirus jest obecny. Dlatego trudno ustalić, od kogo i kiedy doszło do zakażenia. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale nie chroni w pełni, bo HPV może zakażać skórę, której nie zakrywa.

Kłykciny to pojedyncze lub zebrane w skupiska grudki w kolorze skóry, różowe albo brunatne. Mogą być płaskie, uniesione, na cienkiej szypule lub tworzyć kalafiorowate skupiska. Zwykle nie bolą; czasem swędzą, pieką albo krwawią przy otarciu. Wiele osób zauważa je przypadkiem.

Kłykciny na penisie i prąciu (kłykciny u mężczyzn)

U mężczyzn kłykciny pojawiają się najczęściej na żołędzi i wędzidełku, po wewnętrznej stronie napletka, na trzonie prącia, przy ujściu cewki moczowej, na mosznie i w pachwinach. Brodawki w pachwinach czy na wzgórku łonowym także mogą być kłykcinami.

Kłykciny sromu i na wargach sromowych

U kobiet kłykciny występują na wargach sromowych większych i mniejszych, w przedsionku i wejściu do pochwy, rzadziej w pochwie i na szyjce macicy. Zmiany wewnątrz pochwy i na szyjce może zauważyć dopiero ginekolog podczas badania.

Kłykciny w okolicy odbytu

Kłykciny wokół odbytu i w kanale odbytu występują u obu płci, częściej u mężczyzn. Bywają mylone z guzkami krwawniczymi (hemoroidami) – zmiany przy odbycie powinien obejrzeć lekarz, a w razie potrzeby proktolog.

Kłykciny w jamie ustnej i na języku

Typy HPV wywołujące kłykciny mogą też powodować zmiany w jamie ustnej – najczęściej na języku i wargach – a także w gardle i krtani. Niejasna grudka w ustach po seksie oralnym to powód do wizyty u dermatologa-wenerologa lub laryngologa.

Nie każda grudka w okolicy intymnej to kłykcina. Najczęściej myli się je z:

• grudkami perlistymi prącia – drobne, gładkie, perłowe grudki ułożone w jednym lub kilku rzędach na koronie żołędzi i w rowku zażołędnym; to łagodne zjawisko fizjologiczne, które nie przenosi się drogą płciową i nie wymaga leczenia,
• kłykcinami płaskimi – mimo podobnej nazwy to objaw kiły wtórnej, nie HPV; rozpoznaje się je badaniem krwi (więcej o kile),
• mięczakiem zakaźnym – perłowe grudki z wgłębieniem pośrodku, wywołane innym wirusem (mięczak zakaźny),
• włókniakami miękkimi i brodawkami łojotokowymi – niegroźne zmiany skórne niezwiązane z zakażeniem.

U kobiet także zdarzają się fizjologiczne zmiany mylone z kłykcinami. Ponieważ wygląd bywa mylący, a zdjęcia w internecie nie zastąpią badania, każdą niejasną zmianę na narządach płciowych pokaż lekarzowi. Rozpoznanie stawia się zwykle na podstawie obejrzenia zmian, czasem z pobraniem wycinka.

Celem leczenia jest usunięcie widocznych zmian i złagodzenie dolegliwości. Żadna metoda nie usuwa wirusa z organizmu. Metodę dobiera lekarz zależnie od liczby, wielkości i miejsca zmian:

• leczenie miejscowe na receptę – preparaty nakładane przez pacjenta w domu przez kilka do kilkunastu tygodni, według zaleceń lekarza,
• zabiegi w gabinecie – wymrażanie ciekłym azotem (krioterapia, zwykle powtarzana co 1–2 tygodnie), chirurgiczne wycięcie, łyżeczkowanie, laser, elektrokoagulacja albo preparaty nakładane wyłącznie przez lekarza.

Maść na kłykciny bez recepty, ocet, olejek z drzewa herbacianego czy preparaty przeciwgrzybicze nie są metodami leczenia kłykcin zalecanymi w wytycznych. Mogą podrażnić lub poparzyć delikatną skórę i opóźnić prawidłowe rozpoznanie. Nieleczone kłykciny mogą ustąpić same, pozostać bez zmian albo się powiększać, dlatego u części osób lekarz dopuszcza obserwację.

Usuwanie kłykcin kończystych na NFZ

Kłykciny diagnozuje i leczy w ramach NFZ dermatolog-wenerolog; zmiany na sromie, w pochwie i na szyjce macicy ocenia też ginekolog, a przy odbycie – proktolog. Do wenerologa skierowanie formalnie nie jest wymagane, ale część poradni o nie prosi, więc zapytaj przy rejestracji. Dostępne metody usuwania zależą od poradni.

Tak, nawroty są częste – szczególnie w pierwszych 3 miesiącach po leczeniu. Zależnie od metody kłykciny wracają u około 20–30% osób. Nawrót nie musi oznaczać nowego zakażenia: wirus pozostaje w skórze i może dać kolejne zmiany. Z czasem organizm zwykle opanowuje zakażenie, a zmiany ustępują u większości osób.

Partner lub partnerka osoby z kłykcinami powinni zgłosić się do lekarza, który obejrzy skórę i zaproponuje badania w kierunku innych zakażeń. Przy kłykcinach warto wykonać badania na choroby weneryczne, w tym test na HIV i kiłę.

Szczepienie przeciw HPV to najlepszy sposób zapobiegania zakażeniu i chorobom, które wywołuje. Szczepionki obejmujące typy 6 i 11 zapobiegają większości kłykcin u osób, które nie miały jeszcze kontaktu z tymi typami. Szczepienie nie leczy istniejących kłykcin ani już trwającego zakażenia, a nie każda szczepionka obejmuje typy 6 i 11 – szczegóły omówi lekarz. Więcej o terminach i programie szczepień w artykule szczepionka HPV, a o samym wirusie w poradniku o HPV.

• stosuj prezerwatywy – zmniejszają ryzyko, choć nie dają pełnej ochrony,
• nie rozpoczynaj kontaktów seksualnych, dopóki zmiany są widoczne lub w trakcie leczenia,
• badaj się regularnie przy nowych partnerach – kłykciny często współistnieją z innymi zakażeniami.