Szczepionka HPV – kiedy szczepić, ile dawek i dla kogo

Szczepionka uczy układ odpornościowy rozpoznawać określone typy HPV, zanim dojdzie do zakażenia. Wszystkie dostępne w Polsce szczepionki chronią przed typami 16 i 18, które według Ministerstwa Zdrowia są głównym czynnikiem rozwoju raka szyjki macicy, a także innych nowotworów, w tym raka odbytu i gardła, u kobiet i mężczyzn. Więcej o samym wirusie piszemy w artykule brodawczak ludzki (HPV).

Szczepionka 2-walentna i 9-walentna

• szczepionka 2-walentna obejmuje typy 16 i 18, odpowiedzialne za większość przypadków raka szyjki macicy; nie chroni przed typami 6 i 11, a więc przed kłykcinami,
• szczepionka 9-walentna obejmuje według CDC typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58 – czyli dodatkowo typy 6 i 11, które wywołują ponad 90% kłykcin kończystych.

Wybór rodzaju szczepionki warto omówić z lekarzem, zwłaszcza jeśli zależy Ci na ochronie przed kłykcinami.

Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH szczepienia można realizować u dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9 lat, a wiek nastoletni jest najlepszy, bo większość osób nie miała jeszcze kontaktu z wirusem. WHO zaleca szczepienie dziewcząt w wieku 9–14 lat, zanim rozpoczną współżycie. Według PZH z zakażeniem HPV styka się w ciągu życia 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn, najczęściej wkrótce po rozpoczęciu współżycia.

Ile dawek szczepionki HPV

Liczba dawek zależy od wieku przy pierwszej dawce i od odporności (według CDC):

• początek przed 15. urodzinami – 2 dawki w odstępie 6–12 miesięcy,
• początek w wieku 15 lat lub później – 3 dawki w ciągu około 6 miesięcy,
• osłabiona odporność – 3 dawki, niezależnie od wieku rozpoczęcia.

WHO dopuszcza w programach dla dzieci także schemat jednodawkowy, ale w polskim programie dla dzieci podaje się 2 dawki, a w programie dla dorosłych 3 dawki w schemacie 0, 1 i 6 miesięcy.

PZH podkreśla, że młodzi dorośli również mogą odnieść korzyści ze szczepienia. CDC zaleca szczepienie uzupełniające do 26. roku życia u osób wcześniej niezaszczepionych. U dorosłych w wieku 27–45 lat decyzję podejmuje się indywidualnie z lekarzem, bo korzyść jest mniejsza – część osób w tym wieku miała już kontakt z wirusem.

Szczepienie dotyczy także mężczyzn. Według PZH chroni ich przed zmianami przednowotworowymi prącia i odbytu oraz przed kłykcinami. Ma to znaczenie również u mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami: według ECDC poza rakiem szyjki macicy nie ma programów przesiewowych w kierunku nowotworów związanych z HPV, więc u mężczyzn profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniu.

Dzieci i młodzież

Bezpłatne szczepienie obejmuje dzieci od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia, w schemacie dwudawkowym z odstępem 6–12 miesięcy. Drugą dawkę można przyjąć także po 14. urodzinach. Szczepienia wykonują przychodnie POZ oraz szkoły, które przystąpiły do programu. W programie dostępne są szczepionki 2-walentna i 9-walentna.

Młodzi dorośli: program od 1 października 2026 r.

• obejmuje niezaszczepione wcześniej kobiety i mężczyzn, młodych dorosłych do 26. roku życia – pismo Ministerstwa Zdrowia podaje dolną i górną granicę wieku niejednolicie (18–25 lub 19–26 lat), dlatego aktualne zasady i to, czy się kwalifikujesz, sprawdź na pacjent.gov.pl albo w swojej przychodni POZ,
• podaje się 3 dawki w schemacie 0, 1 i 6 miesięcy, wyłącznie szczepionką 2-walentną – chroni ona przed typami 16 i 18, ale nie przed kłykcinami,
• program trwa od 1 października 2026 r. do 31 maja 2027 r., a wszystkie 3 dawki trzeba przyjąć do końca maja 2027 r. – w praktyce pierwszą dawkę warto przyjąć najpóźniej w listopadzie 2026 r.,
• szczepienie wykonują przychodnie POZ, które mają umowę z NFZ.

Szczepienie płatne

Osoby spoza programów, np. dorośli po 26. roku życia albo osoby, które chcą szczepionki 9-walentnej, płacą za szczepionkę. Koszt zależy od rodzaju szczepionki i liczby dawek, czyli w praktyce od wieku. Na szczepienie nieobowiązkowe potrzebna jest e-recepta od lekarza na konkretny preparat, a szczepionkę podaje się w przychodni.

• nie leczy trwającego zakażenia HPV ani istniejących zmian, np. kłykcin – według CDC zapobiega wyłącznie nowym zakażeniom,
• nie zastępuje badań: według CDC zaszczepione kobiety nadal wykonują rutynowe badania przesiewowe szyjki macicy, a polski program obejmuje test HPV u kobiet w wieku 25–64 lat,
• nie chroni przed innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, np. HIV, kiłą czy chlamydią – o nich przeczytasz w przeglądzie chorób wenerycznych.