Mięczak zakaźny – jak wygląda, jak się przenosi, leczenie

Mięczak zakaźny (łac. molluscum contagiosum, ang. molluscum contagiosum) to zakażenie naskórka wirusem mięczaka zakaźnego z rodziny pokswirusów. Bywa nazywany potocznie mięczakiem wirusowym. To choroba łagodna: wirus nie wnika w głąb organizmu, nie uszkadza narządów wewnętrznych i nie pozostaje w organizmie na stałe, jak dzieje się to przy opryszczce. Jest jednak dość zaraźliwy i łatwo przenosi się na inne miejsca na skórze.

Najczęściej chorują dzieci, ale choroba występuje też u dorosłych. U nich, według CDC, często jest skutkiem kontaktu seksualnego, a europejskie wytyczne IUSTI z 2020 roku skupiają się właśnie na postaci przenoszonej drogą płciową.

Zmiany to twarde, gładkie, kopulaste grudki w kolorze skóry, białawe, różowe lub perłowe, o średnicy zwykle 2–5 mm. Charakterystyczne jest małe wgłębienie (pępek) na szczycie grudki. Zmiany często występują w skupiskach i zwykle nie bolą, choć mogą swędzieć. Wokół nich czasem pojawia się zaczerwienienie lub wyprysk, a stan zapalny grudki często poprzedza jej samoistne ustąpienie.

Zmiany w okolicy intymnej u dorosłych

Gdy do zakażenia dochodzi podczas seksu, grudki pojawiają się na podbrzuszu, łonie, wewnętrznej stronie ud, na prąciu, mosznie lub wargach sromowych i wokół odbytu. Łatwo je pomylić z kłykcinami kończystymi, opryszczką albo niegroźnymi grudkami perlistymi. Porównanie tych zmian znajdziesz w przeglądzie zmian skórnych w okolicy intymnej. Rozpoznanie stawia lekarz, zwykle po obejrzeniu skóry, czasem z pomocą dermatoskopu.

• przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą, u dorosłych także podczas seksu;
• przez wspólne ręczniki, ubrania, bieliznę i pościel;
• na sprzęcie na basenie i w szatni, przez wspólne zabawki u dzieci;
• z jednego miejsca na inne na własnej skórze, przez drapanie, wyciskanie, golenie lub depilację woskiem.

Basen, ręczniki i kąpiele

Mięczak nie jest przeciwwskazaniem do chodzenia na basen. NHS zaleca zakrycie zmian wodoodpornym opatrunkiem, a CDC i NHS radzą nie pożyczać ręczników, ubrań ani pościeli. Warto też unikać wspólnych kąpieli i nie golić ani nie depilować miejsc, w których są grudki.

U osób z prawidłową odpornością ta choroba nie jest groźna. Pojedyncze grudki znikają, a w ich miejsce mogą pojawiać się nowe, więc cała choroba trwa zwykle od 6 do 12 miesięcy. Według CDC może jednak utrzymywać się dłużej, nawet do kilku lat. Najczęstszym problemem jest wtórne zakażenie bakteryjne rozdrapanych zmian albo blizny po samodzielnym usuwaniu.

Inaczej bywa przy obniżonej odporności, na przykład w nieleczonym zakażeniu HIV, po przeszczepieniu narządów albo przy leczeniu immunosupresyjnym. Zmiany są wtedy liczniejsze i większe, mogą się zlewać, pojawiać na twarzy i słabiej reagują na leczenie.

Wytyczne IUSTI uznają, że u osoby z prawidłową odpornością rozsądne jest odczekanie, aż zmiany ustąpią same. Leczenie warto rozważyć, gdy zmiany są liczne, długo się utrzymują, swędzą, ulegają zakażeniu albo z obawy przed dalszym szerzeniem. CDC zaleca, by zmiany w okolicy narządów płciowych zawsze ocenił lekarz.

Jak pozbyć się mięczaka zakaźnego

• łyżeczkowanie – mechaniczne usunięcie grudki specjalną łyżeczką, zwykle po znieczuleniu miejscowym kremem;
• krioterapia – wymrażanie ciekłym azotem, często stosowane przy zmianach w okolicy intymnej;
• elektrokoagulacja i laser – laserowe usuwanie mięczaka zakaźnego wymaga specjalistycznego sprzętu i jest stosowane rzadziej;
• leczenie miejscowe – kremy lub płyny na receptę, które lekarz dobiera do wieku, miejsca i liczby zmian.

Zabiegi wykonuje dermatolog. Mogą powodować ból, przejściowe podrażnienie i przebarwienia, a rzadko blizny. Nie wyciskaj i nie wydrapuj grudek samodzielnie: CDC ostrzega, że zwiększa to ryzyko blizn i zakażenia, i przestrzega przed niesprawdzonymi metodami z internetu. Popularne domowe sposoby, takie jak maść cynkowa, nie są wymieniane w wytycznych jako leczenie mięczaka. W ciąży wytyczne IUSTI uznają metody fizyczne, na przykład krioterapię, za bezpieczne.

Wytyczne IUSTI z 2020 roku zalecają, by każdej osobie z mięczakiem zakaźnym w okolicy narządów płciowych zaproponować badania w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową. Ta sama droga zakażenia oznacza bowiem, że mogło dojść także do zakażenia kiłą, chlamydią, rzeżączką czy HIV. Szczególnie ważny jest test na HIV, gdy zmiany są rozległe, bardzo duże, zlewające się albo obejmują twarz, bo według IUSTI takie zmiany mogą być objawem obniżonej odporności, w tym nierozpoznanego zakażenia HIV.

Test na HIV wykonasz bezpłatnie i anonimowo w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym (PKD). Zakres badań opisujemy na stronie badania na choroby weneryczne. Jeśli kontakty bez prezerwatywy się zdarzają, porozmawiaj z lekarzem o PrEP, czyli profilaktyce HIV. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko przeniesienia mięczaka, ale nie zakrywa podbrzusza ani ud, gdzie często są zmiany.

Jeśli czytasz ten tekst jako rodzic: u dzieci mięczak jest częsty i zwykle przenosi się przez zabawę, wspólne kąpiele, ręczniki czy basen, a zmiany pojawiają się na tułowiu, w pachach, pachwinach i zgięciach kolan. To nie jest choroba przenoszona drogą płciową. Zmiany oceni pediatra lub dermatolog, który zdecyduje, czy leczyć, czy poczekać. Koniecznie pokaż lekarzowi zmiany wokół oczu lub na powiekach, a także zmiany bolesne, obrzęknięte lub ropiejące.