Poradnik · PrEP
Skutki uboczne PrEP – co jest częste, a co wymaga kontroli
Skutki uboczne PrEP są zwykle łagodne i przejściowe: nudności, ból głowy lub dolegliwości brzuszne w pierwszych tygodniach, które według CDC dotyczą mniej niż 10% osób i mijają najczęściej w ciągu miesiąca. Rzadziej lek wpływa na pracę nerek, dlatego przed startem i w trakcie profilaktyki oznacza się kreatyninę. Wpływ na gęstość kości jest w badaniach niewielki.
- Konsultacja w pełni online
- Cena znana przed płatnością
- O e-recepcie decyduje lekarz
Najważniejsze
- 1Dolegliwości początkowe (ból głowy, nudności, dyskomfort brzucha) ma mniej niż 10% osób; zwykle mijają w pierwszym miesiącu.
- 2Nerki: zmiany są najczęściej małe, ale wymagają kontroli – kreatynina przed startem i okresowo w trakcie PrEP.
- 3Kości: spadek gęstości o około 1% w pierwszych miesiącach, który się stabilizuje lub cofa; bez wzrostu liczby złamań w badaniach.
- 4Alkohol nie jest przeciwwskazaniem do PrEP; ważniejsza jest regularność przyjmowania tabletek.
Skutki uboczne PrEP na początku stosowania
W doustnym PrEP stosuje się połączenie dwóch substancji: tenofowiru z emtrycytabiną. Wytyczne CDC opisują tzw. zespół początkowy: u części osób, mniej niż 10%, w pierwszych tygodniach pojawiają się ból głowy, nudności lub dyskomfort w jamie brzusznej. Objawy zwykle ustępują w ciągu pierwszego miesiąca. CDC i brytyjski NHS wymieniają też biegunkę, wzdęcia, zmęczenie, zawroty głowy i kłopoty ze snem.
Co pomaga w pierwszych tygodniach
- przy nudnościach: przyjmowanie tabletki po posiłku lub tuż przed snem i lekkie, proste posiłki,
- przy biegunce: częste picie małych porcji płynów,
- przy kłopotach ze snem: przyjmowanie tabletki rano,
- przy bólu głowy: odpoczynek i nawodnienie; o leki przeciwbólowe zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Jeśli zwymiotujesz w ciągu godziny od przyjęcia tabletki, NHS zaleca przyjąć kolejną; po upływie godziny nie trzeba. Nie przerywaj profilaktyki na własną rękę z powodu łagodnych objawów – napisz do lekarza, który prowadzi Twój PrEP. Przy przyjmowaniu nieregularnym objawy początkowe mogą wracać.
PrEP a nerki – dlaczego kreatynina i eGFR
Tenofowir i emtrycytabina są wydalane przez nerki. Według CDC spadki wskaźników czynności nerek podczas PrEP są na ogół małe, zwykle mieszczą się w granicach normy i nie mają znanego znaczenia klinicznego. Opisywano jednak pojedyncze przypadki ostrego uszkodzenia nerek, dlatego funkcję nerek ocenia się u każdej osoby przed rozpoczęciem profilaktyki i potem okresowo. Służy do tego oznaczenie kreatyniny we krwi z wyliczeniem przesączania (eGFR lub klirensu kreatyniny).
- Przed startem – kreatynina z eGFR; według CDC najczęściej stosowanej postaci tenofowiru (dizoproksylu) nie zaleca się przy klirensie kreatyniny poniżej 60 ml/min.
- W trakcie – według CDC co 6 miesięcy u osób po 50. roku życia lub z klirensem poniżej 90 ml/min na starcie, u pozostałych co najmniej raz na 12 miesięcy. Zalecenia EACS przewidują kontrolę także w pierwszych 3 miesiącach. Częstość ustala lekarz.
- Częściej – gdy masz nadciśnienie, cukrzycę lub chorobę nerek. NHS podaje, że ryzyko jest większe po 50. roku życia i przy wcześniejszych problemach z nerkami.
Sam wzrost kreatyniny nie musi oznaczać przerwania PrEP, jeśli przesączanie pozostaje powyżej progu – ocenia to lekarz. Listę badań i ważność wyników opisujemy na stronie badania do PrEP.
Kreatyna i odżywki białkowe
Suplementy z kreatyną mogą zmieniać wynik badania czynności nerek, a przy stopniowo spadającym klirensie lekarz zapyta też o odżywki białkowe. Wpisz je w formularzu razem z lekami.
PrEP a kości
W badaniach nad PrEP u części uczestników wykonywano pomiary gęstości mineralnej kości. Według CDC stwierdzano niewielki spadek, o około 1%, w pierwszych miesiącach stosowania, który potem się stabilizował albo wracał do wartości wyjściowych. W ciągu 1–2 lat obserwacji nie odnotowano większej liczby złamań niż w grupie placebo. NHS określa wpływ na kości jako rzadki i ustępujący po zakończeniu przyjmowania leku.
Z tego powodu densytometrii nie wykonuje się rutynowo ani przed PrEP, ani w trakcie. Jeśli jednak masz osteoporozę, przebyte złamania po niewielkim urazie albo istotne czynniki ryzyka osteoporozy, napisz o tym w formularzu – lekarz może zalecić dodatkową konsultację. U nastolatków spadki gęstości kości były w badaniach większe niż u młodych dorosłych.
PrEP – interakcje z lekami i suplementami
PrEP ma niewiele istotnych interakcji. Te, o które lekarz pyta najczęściej, dotyczą leków obciążających nerki:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen lub diklofenak – doraźna dawka zwykle nie jest problemem, ale o regularnym stosowaniu lub dużych dawkach powiedz lekarzowi,
- inne leki wydalane przez nerki – m.in. niektóre leki przeciwwirusowe stosowane w opryszczce i antybiotyki z grupy aminoglikozydów,
- niektóre leki stosowane w leczeniu WZW typu C – mogą zwiększać stężenie tenofowiru,
- zioła i suplementy – według NHS brakuje danych, by uznać je za bezpieczne w połączeniu z PrEP, więc wymień je w formularzu.
Według CDC i NHS PrEP nie wpływa na działanie antykoncepcji hormonalnej, a hormony stosowane w terapii afirmującej płeć nie osłabiają go w istotnym stopniu. Bez istotnych interakcji pozostają też leki stosowane w terapii substytucyjnej uzależnienia od opioidów. O substancjach psychoaktywnych warto powiedzieć lekarzowi: NHS podaje, że w połączeniu z PrEP mogą nasilać działania niepożądane.
PrEP a alkohol
Podczas stosowania PrEP można pić alkohol – NHS podaje to wprost, a wytyczne CDC nie wymieniają alkoholu w tabeli interakcji leków stosowanych w PrEP. Problemem bywa co innego: pominięte tabletki. Skuteczność PrEP zależy od regularnego przyjmowania, a CDC zwraca uwagę, że używanie alkoholu i innych substancji może utrudniać systematyczność oraz wpływać na wątrobę i nerki.
W praktyce pomaga stała pora przyjmowania tabletki i przypomnienie w telefonie, niezależnie od planów na wieczór. Przy zawrotach głowy lub osłabieniu po PrEP NHS radzi unikać alkoholu do czasu ustąpienia objawów.
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Napisz do lekarza prowadzącego PrEP albo zgłoś się do lekarza stacjonarnie, gdy:
- dolegliwości są nasilone albo nie mijają po kilku tygodniach,
- masz nasiloną biegunkę trwającą dłużej niż kilka dni,
- pojawia się gorączka, wysypka lub objawy grypopodobne po sytuacji o podwyższonym ryzyku albo po przerwie w przyjmowaniu tabletek – mogą to być objawy wczesnego zakażenia HIV i potrzebny jest test,
- zaczynasz przyjmować nowy lek na stałe albo rozpoznano u Ciebie chorobę nerek, nadciśnienie lub cukrzycę,
- chcesz przerwać PrEP, a masz przewlekłe WZW typu B – odstawienie leku może wtedy wywołać zaostrzenie zapalenia wątroby (WZW typu B).
Objawy ciężkiej reakcji alergicznej
Obrzęk warg, języka lub gardła, trudności w oddychaniu, uczucie ściskania w gardle, nagła bladość lub sinienie skóry, omdlenie – to rzadkie, ale wymaga wezwania pogotowia (112 lub 999).
Badania kontrolne co 3 miesiące – bezpieczeństwo PrEP
Regularne kontrole są częścią profilaktyki. Zwykle co 3 miesiące wykonuje się test na HIV i według wywiadu badania w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, a kreatyninę z eGFR okresowo, w odstępach ustalonych przez lekarza. Przy każdej kontroli lekarz pyta o tolerancję leku, nowe leki i suplementy. Tak przebiega odnowienie recepty na PrEP.
Jeśli dopiero rozważasz PrEP, w formularzu konsultacji opisujesz choroby przewlekłe i przyjmowane leki oraz załączasz wyniki badań. Lekarz ocenia wskazania i bezpieczeństwo terapii, a o wystawieniu e-recepty decyduje po ocenie medycznej. Konsultacja rozpoczynająca kosztuje 159 zł; badania i lek opłacasz osobno (cennik).
Kto przyjmie Twoje zgłoszenie
Każde zgłoszenie ocenia lekarz z prawem wykonywania zawodu. Płacisz za konsultację, nie za receptę – o jej wystawieniu decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Konsultacja PrEP – rozpoczęcie – 159 zł- Ponad 30 lekarzy w naszej sieciMamy do dyspozycji ponad 30 lekarzy w naszej sieci, aby realizować teleporady szybko i na wysokim poziomie.
- Podmiot leczniczyDobrylekarz24 Sp. z o.o., RPWDL 000000297348
- Lekarze codziennie 7:00–23:00Zgłoszenie wyślesz o każdej porze – zgłoszenia po 23:00 lekarz przyjmuje od 7:00.
- E-recepta do każdej aptekiJeśli są wskazania medyczne, kod e-recepty dostajesz SMS-em i na Internetowym Koncie Pacjenta.
Najczęściej zadawane pytania
Jak długo utrzymują się skutki uboczne PrEP na początku stosowania?
Zwykle krótko. Według wytycznych CDC ból głowy, nudności i dyskomfort brzucha ustępują najczęściej w ciągu pierwszego miesiąca, a NHS podaje, że częste dolegliwości mijają po kilku pierwszych tygodniach. Jeśli objawy są nasilone albo się utrzymują, napisz do lekarza.
Czy PrEP szkodzi nerkom?
U większości osób nie. Według CDC spadki wskaźników czynności nerek są zwykle małe i pozostają w granicach normy, a poważne uszkodzenie nerek opisywano rzadko. Ryzyko jest większe po 50. roku życia i przy wcześniejszej chorobie nerek, dlatego kreatyninę oznacza się przed startem i okresowo w trakcie PrEP.
Czy PrEP osłabia kości?
W badaniach obserwowano niewielki spadek gęstości mineralnej kości, o około 1%, w pierwszych miesiącach stosowania. Później gęstość stabilizowała się lub wracała do wartości wyjściowych i nie przybywało złamań. Osoby z osteoporozą lub złamaniami po niewielkim urazie powinny powiedzieć o tym lekarzowi.
Czy podczas stosowania PrEP można pić alkohol?
Tak. NHS podaje wprost, że podczas stosowania PrEP można pić alkohol, a wytyczne CDC nie wymieniają go wśród interakcji. Alkohol może natomiast sprzyjać pomijaniu tabletek, a od regularności zależy skuteczność profilaktyki. Pomaga stała pora przyjmowania i przypomnienie w telefonie.
Czy przy PrEP można brać ibuprofen i inne leki przeciwbólowe?
Doraźnie zwykle tak, jeśli lekarz nie zalecił inaczej. Niesteroidowe leki przeciwzapalne w dużych dawkach lub przyjmowane regularnie mogą jednak obciążać nerki, podobnie jak PrEP. O stałym stosowaniu takich leków powiedz lekarzowi prowadzącemu profilaktykę.
Co zrobić, gdy skutki uboczne PrEP nie mijają?
Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym i nie odstawiaj leku samodzielnie, bo przerwa oznacza utratę ochrony przed HIV. Lekarz oceni objawy, może zlecić badania, w tym kreatyninę, i omówi dalsze postępowanie. Przy przewlekłym WZW typu B odstawienie bez nadzoru może wywołać zaostrzenie zapalenia wątroby.
Czy kreatyna i odżywki białkowe wpływają na badania nerek przy PrEP?
Mogą. NHS podaje, że kreatyna przyjmowana jako suplement może zmieniać wynik badania czynności nerek, a wytyczne CDC zalecają pytać o odżywki białkowe, gdy klirens kreatyniny stopniowo spada. Wpisz suplementy w formularzu, aby lekarz prawidłowo ocenił wynik.